Schistocyty

   Schistocyty (z jęz. grec.  schistos-podzielony oraz kytos-komórka) to fragmenty krwinek czerwonych, które powstają  w wyniku ich mechanicznego uszkodzenia najczęściej w mikrokrążeniu. Są mniejsze niż nieuszkodzone erytrocyty,  o bardzo zróżnicowanych kształtach, bez przejaśnienia środkowego.

U zdrowego człowieka odsetek schistocytów we krwi obwodowej nie przekracza 0,5% (zwykle <0,2%), a powstają one w wyniku samoistnej hemolizy, której ulega ok. 0,05%-0,5% przypadkowych erytrocytów w ciągu doby.

Ponieważ identyfikacja schistocytów jest trudna i subiektywna, ich  raportowanie i wyliczanie zostało znormalizowane przez Grupę Roboczą Schistocytów, Międzynarodowej Rady Standaryzacji w Hematologii (ICSH).

Wyróżniono następujące kształty schistocytów:

  1. małe fragmenty krwinek czerwonych o ostrych kątach lub z kolcami tzw. trójkąty oraz małe półksiężyce, które należy różnicować z krwinkami sierpowatymi.
  2. komórki hełmowate o ostrych krawędziach (są to erytrocyty przecięte, na dwie różnej wielkości części,  przez nić fibryny).
  3. keratocyty inaczej komórki z rogami (bite cells – komórki ugryzione), większe niż fragmenty uszkodzonych erytrocytów. Keratocyty spotkamy również w niedoborze G6PD w wyniku usunięcia ciałka Heinza przez makrofagi śledzionowe.
  4. mikrosferocyty lub sferoschistocyty. Są wtórną manifestacją fragmentacji i powinny być uwzględnione w liczbie schistocytów tylko w obecności innych wyżej wymienionych fragmentów RBC.

Występowanie w rozmazie ankantocytów, echinocytów i krwinek sierpowatych stwarza trudności w identyfikowaniu „prawdziwych” schistocytów”.

Według ICSH  liczbę schistocytów należy uznać za istotną klinicznie jeśli stanowią one główną nieprawidłowość morfologiczną w rozmazie krwi.

Ocena mikroskopowa

   Ocena mikroskopowa schistocytów powinna odbywać się przy średnim powiększeniu 40, 50 lub 60, w takim miejscu rozmazu gdzie komórki są równomiernie rozłożone (w ogonie rozmazu schistocyty wykazują tendencję do przyjmowania kulistego kształtu), przy zliczeniu na 1000 RBC.

Kilka najistotniejszych informacji dotyczących schistocytów:

  1. Schistocyty powstające w wyniku bezpośredniego uszkodzenia mechanicznego błony erytrocytów (tzw. zespoły fragmentacji erytrocytów) występują w rozmazie krwi obwodowej w przypadku mikroangiopatii zakrzepowej (TMA), hemoglobinurii marszowej, w sepsie, u pacjentów ze sztucznymi zastawkami, stentami naczyniowymi, w nadciśnieniu złośliwym, DIC i w zespole HELLP.

Znajdziemy je również u noworodków w ilości ok. 1,4%-1,9% (u wcześniaków 4,9-5,5%).

  1. Schistocyty występują również w rozmazie krwi w przypadku wrodzonych i nabytych defektów błony komórkowej erytrocytów, w niedokrwistości megaloblastycznej, talasemii, w pierwotnym zwłóknieniu szpiku i w rozległych oparzeniach.
  2. Obecność >1% schistocytów w rozmazie krwi obwodowej jest ważnym kryterium rozpoznania mikroangiopatii zakrzepowej (TMA) do której zaliczamy zespół hemolityczno-mocznicowy (HUS) oraz zakrzepową plamicę małopłytkową (TTP).
  3. TMA charakteryzuję się powstawaniem zakrzepów złożonych z agregatów  płytek krwi i czynnika von Willebranda w małych naczyniach krwionośnych. W przypadku HUS zakrzepy powstają głownie w nerkach, w TTP głownie w ośrodkowym układzie nerwowym. Erytrocyty przeciskając się przez sieć zakrzepów ulegają fragmentacji.

Gdy istnieje kliniczne podejrzenie TMA, a w rozmazie krwi nie znajdziemy schistocytów, badanie należy powtarzać codziennie ponieważ mogą one pojawić z kilkudniowym opóźnieniem. W diagnozie TMA znaczenie kliniczne mają tylko schistocyty powstałe w wyniku mechanicznego uszkodzenia erytrocytów.

  1. W przypadkach TMA związanych z przeszczepami, zalecana wartość progowa dla schistocytów to 4% wraz z małopłytkowością, wysoką aktywnością LDH, obniżonym stężeniem Hgb i zmniejszoną haptoglobiną.
  2. Jednym z nowszych wskazań do zliczania schistocytów jest monitorowanie pacjentów po przeszczepieniu szpiku kostnego, w związku z wysokim ryzykiem wystąpienia TMA.
  3. Liczba schistocytów nie ma znaczenia klinicznego jeśli podłożem procesu patologicznego jest np. oksydacyjne uszkodzenie erytrocytów lub w dziedzicznej pyropoikilocytozie.
  4. Istnieje również parametr automatycznego pomiaru fragmentów krwinek czerwonych określany jak FRC, stosowany w analizatorach hematologicznych firmy Siemens i Sysmex.

ICSH zaleca automatyczne liczenie schistocytów jako uzupełnienie zliczania mikroskopowego oraz jako przydatne narządzie do badań przesiewowych w laboratorium. Należy jednak pamiętać o wartościach fałszywie dodatnich jakie można otrzymać w przypadku znacznej anizopoikilocytozy, u pacjentów po transfuzji KKP, z niewydolnością nerek, w hemoglobinopatiach.

W przypadkach MCV> 105 fl, zwiększona liczba wyników z fałszywie ujemnymi wartościami (ponieważ duże fragmenty FRC są zliczane przez analizator jako prawidłowe RBC).

Monika Błocka Gumowska

Piśmiennictwo

 

  1. Zini, G. D’onofrio, C. Briggs.: ICSH recommendations for identification, diagnostic value and quantitation of schistocytes. International Journal of Laboratory Hematology, 2012, 107-116.
  2. J.Huh, J.W. Chung, S.L. Chae: Microscopic schistocyte determination according to ICSH recommendations in various diseases, International Journal of Laboratory Hematology, 2013, 542-547.
  3. Schapkaitz, M. Halefom Mezgebe: The clinical significance of schistocytes: A prospective evalution of the ICSH schistocyte guidelines. Turk J Hematol 2017, 59-63.

 

3 Comments

  1. Anonim

    Firma Sysmex dysponuje rozwiązaniem, pozwalającym na raportowanie schistocytów na wyniku. Możliwe jest to za pomocą nowej aplikacji do cyfrowych analizatorów morfologicznych Sysmex DI-60.

  2. Anonim

    Firma Sysmex dysponuje rozwiązaniem, pozwalającym na raportowanie schistocytów na wyniku. Jest to możliwe za pomocą nowej aplikacji do cyfrowych analizatorów morfologicznych Sysmex DI-60.

Dodaj komentarz